حتما این جملات برای شماهم آشنا هستند:
«هر بار گوشی را از دستش می گیرم، گریه می کند.»
«برایش اسباببازی خریدم، اما باز هم فقط گوشی می خواهد.»
«قانون گذاشتم، ولی هیچ فایدهای نداشت.»
اگر این جملات برایتان آشناست، بدانید تنها نیستید. امروزه استفاده بیش از حد کودکان از گوشی و تبلت به یکی از رایجترین دغدغههای والدین تبدیل شده است. اما آیا واقعاً کودک به گوشی «اعتیاد» پیدا کرده است؟
نویسنده: پگاه دوستی (دوره ی دکتری تخصصی روانشناسی)
براساس دیدگاه دکتر جنی رادسکی
همه چیز از مغز کودک شروع میشود
دکتر جنی رادسکی (Jenny Radesky)، متخصص اطفال و پژوهشگر حوزه رسانههای دیجیتال، توضیح می دهد که در بسیاری از موارد، مشکل اصلی «اعتیاد به گوشی» نیست؛ بلکه مغز کودک به دریافت پاداشهای سریع و مداوم عادت می کند.
بازیها و ویدئوهای کوتاه با رنگهای جذاب، صداهای هیجانانگیز و تغییرات سریع، مرتب سیستم پاداش مغز را فعال می کنند. به همین دلیل، وقتی کودک از گوشی فاصله می گیرد، بازیهای معمولی مانند لگو، نقاشی یا کتاب دیگر به همان اندازه برایش هیجانانگیز نیستند.
چرا اسباببازی جای گوشی را نمیگیرد؟
یکی از اشتباهات رایج والدین این است که تصور میکنند اگر اسباببازی جدید بخرند، کودک گوشی را کنار می گذارد.
اما واقعیت این است که هیچ اسباببازیای نمیتواند از نظر سرعت و میزان تحریک با گوشی رقابت کند. بنابراین مشکل کمبود اسباببازی نیست؛ بلکه مغز کودک به سطح بالایی از تحریک عادت کرده است.
پس چه کار کنیم؟
۱. گوشی را ناگهانی حذف نکنید.
اگر کودک روزانه چند ساعت از گوشی استفاده میکند، کاهش زمان باید تدریجی باشد. حذف ناگهانی معمولاً فقط باعث مقاومت و درگیری بیشتر می شود.
۲. قبل از شروع، قانون را مشخص کنید.
به جای اینکه وسط بازی بگویید «دیگه بسه»، از قبل بگویید:
«امروز ۲۰ دقیقه میتوانی بازی کنی و بعد از زنگ تایمر، گوشی کنار گذاشته می شود.»
وقتی کودک از قبل بداند چه اتفاقی قرار است بیفتد، پذیرش پایان زمان استفاده آسانتر میشود.
۳. به جای وسیله جایگزین، تجربه جایگزین بسازید.
بهترین جایگزین گوشی، یک اسباببازی گرانقیمت نیست؛ بلکه تجربههای واقعی است:
- بازی مشترک با والدین
- پارک و فعالیت بدنی
- نقاشی و کاردستی
- خمیر بازی
- آشپزی ساده
- کتاب خواندن و قصه گفتن
حتی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بازی با حضور والدین، تأثیر بسیار بیشتری از خرید اسباببازی جدید دارد.
۴. از بیحوصلگی نترسید.
اگر کودک گفت: «حوصلهام سر رفته»، لازم نیست فوراً گوشی را به او بدهید.
بیحوصلگی فرصتی است که کودک یاد بگیرد خودش سرگرمی پیدا کند، خلاق باشد و مهارت حل مسئله را تمرین کند.
۵. در اجرای قانون ثابت قدم باشید.
اگر هر بار با گریه و قشقرق دوباره گوشی را به کودک بدهید، او یاد میگیرد که این رفتار نتیجه می دهد. آرامش، ثبات و اجرای مداوم قوانین، بسیار مؤثرتر از تنبیه یا دعواست.
در نهایت
گوشی بخشی از دنیای امروز است و هدف ما حذف کامل آن نیست. هدف این است که کودک یاد بگیرد علاوه بر صفحهنمایش، از بازی، حرکت، ارتباط با خانواده و دنیای واقعی هم لذت ببرد.
این تغییر یکشبه اتفاق نمیافتد، اما با صبوری، قوانین ثابت و حضور فعال والدین، میتواند رابطه ای سالم و متعادل میان کودک و فناوری ایجاد کرد.