دلبستگی چیست و چرا در سال اول زندگی اهمیت دارد؟
وقتی از دلبستگی صحبت می کنیم، منظورمان پیوند عاطفی است که میان کودک و مراقبان او شکل می‌گیرد. این رابطه به‌تدریج و در جریان تجربه‌های روزمره کودک ساخته می شود؛ به طور مثال زمانی که والدین به گریه او پاسخ می دهند، در موقعیت‌های ناآشنا امنیت او را فراهم می‌کنند و به نشانه های رفتاریش توجه نشان می دهند.
نوزاد در ماه های نخست زندگی هنوز نمی تواند نیازها و احساساتش را با کلمات بیان کند. او از طریق گریه، حرکات بدن، حالت چهره و صداهای مختلف با اطرافیان ارتباط برقرار می‌کند. والدین نیز به مرور یاد می گیرند این نشانه‌ها را بهتر بشناسند و پاسخ متناسب تری به آنها بدهند.
این تعامل های مکرر به کودک کمک می کند تا هنگام ناراحتی به والدین خود پناه ببرد، و در حضور آنها احساس امنیت بیشتری داشته باشد.
نویسنده: دکتر مادلین ویرا
مترجم: پگاه دوستی ( دوره ی دکتری تخصصی روانشناسی)
دلبستگی ایمن چگونه شکل می‌گیرد؟
دلبستگی ایمن زمانی شکل می‌گیرد که کودک در بستر رابطه‌ای نسبتاً پایدار و قابل اعتماد، نیازهایش به درستی درک شود و متناسب با آن ها به او پاسخ داده شود.
برای مثال، وقتی نوزاد گریه می‌کند، والد تلاش می‌کند علت ناراحتی او را بفهمد. ممکن است کودک گرسنه باشد، به خواب نیاز داشته باشد، محیط برایش مناسب نباشد، یا به آغوش و آرامش احتیاج داشته باشد.
والد همیشه نمی تواند از همان ابتدا علت ناراحتی را تشخیص دهد؛ اما مشاهده کودک، امتحان کردن پاسخ های مناسب و توجه به واکنش کودک، به شناخت بهتر نیازهایش کمک می‌کند.
نکته مهم این است که ایجاد دلبستگی ایمن به معنای پاسخ گویی بی‌نقص در تمام لحظات نیست. گاهی والد خسته است یا نشانه کودک را اشتباه تفسیر می‌کند. آنچه اهمیت دارد، تلاش مداوم برای برقراری ارتباط و ایجاد تعامل در چنین لحظاتی است.
پنج راه برای تقویت رابطه عاطفی با نوزاد
۱. نشانه‌های کودک را بشناسید
نوزادان هنوز نمی توانند از طریق کلمات بگویند چه احساسی دارند، یا به چه چیزی نیاز دارند، بنابراین از طریق گریه، حرکات بدن ، حالت چهره و صداهایشان با والدین ارتباط برقرار می کنند. بنابراین والدین باید یاد بگیرند، از روی رفتارها و واکنش های نوزادشان، نیازهای او را بهتر درک کنند.
مثلا وقتی نوزاد، دست هایش را به سمت والدین دراز می کند، ممکن است به احساس امنیت و آغوش نیاز داشته باشد. همچنین گریه کردن می تواند نشانه ی گرسنگی، خستگی، ناراحتی یا نیاز به آغوش باشد.
والدین به مرور زمان و با توجه به موقعیت، الگوی رفتاری و واکنش های نوزادشان را یاد می گیرند.
۲. به گریه نوزاد پاسخ دهید
گریه یکی از مهم‌ترین راه‌های ارتباطی نوزاد است. پاسخ‌دادن به گریه به معنای لوس‌کردن کودک نیست؛ بلکه فرصتی برای شناخت نیازهای او و فراهم کردن احساس امنیت است.
در چنین موقعیتی، ابتدا وضعیت جسمی کودک را بررسی کنید و ببینید آیا به تغذیه، تعویض پوشک، خواب یا آرامش نیاز دارد. اگر گریه غیرمعمول، شدید یا مداوم است، احتمال ناراحتی جسمی را نیز جدی بگیرید.
۳. به تعامل‌های کوچک روزمره اهمیت دهید
برای برقراری ارتباط با نوزاد به اسباب بازی های گران قیمت یا فعالیت های پیچیده نیازی نیست.
صحبت‌کردن با کودک هنگام لباس پوشاندن، لبخند زدن، آواز خواندن، کتاب خواندن و پاسخ دادن به صداهای او، فرصت‌هایی برای تعامل فراهم می‌کنند.
وقتی کودک صدایی تولید می‌کند، می‌توانید با لبخند یا صدایی ملایم پاسخ دهید و اجازه دهید این تعامل ادامه پیدا کند.
۴. هنگام ناراحتی، به کودک احساس امنیت بدهید
تجربه‌های تازه، صداهای نا آشنا یا حضور افراد جدید ممکن است برای بعضی نوزادان ناراحت‌کننده باشند.
در چنین موقعیت هایی، نزدیک بودن یک مراقب آشنا می تواند به آرام شدن کودک کمک کند. با توجه به واکنش او، میزان تحریک محیط را کاهش دهید و اجازه دهید به تدریج با شرایط سازگار شود.
هدف این نیست که کودک هرگز ناراحت نشود؛ بلکه هدف این است که در زمان ناراحتی، امکان دریافت حمایت و آرامش را داشته باشد.
۵. از خودتان انتظار والد بی نقص نداشته باشید
مراقبت از نوزاد می‌تواند خسته‌کننده و گاهی گیج‌کننده باشد. حتی والدینی که اطلاعات زیادی درباره رشد کودک دارند، ممکن است در بعضی موقعیت‌ها ندانند بهترین واکنش چیست.
برای شناخت بهتر کودک به زمان نیاز دارید. اگر گاهی در تشخیص نیاز او اشتباه کردید، به‌جای سرزنش‌کردن خودتان، واکنش کودک را مشاهده کنید و راه دیگری را امتحان کنید.
اگر خستگی یا فشار روانی مراقبت از کودک برایتان شدید و مداوم شده است، از افراد قابل‌اعتماد یا متخصصان کمک بگیرید.
آیا برای ایجاد دلبستگی ایمن باید همیشه کنار نوزاد باشیم؟
خیر. شکل‌گیری دلبستگی ایمن به این معنا نیست که والدین باید همیشه در کنار نوزاد باشند یا در تمام لحظات به نیازهای او پاسخ دهند. آنچه اهمیت دارد، این است که نوزاد در تعاملات روزمره‌اش بارها تجربه کند که والدینش به نیازهای او توجه می‌کنند و هنگام ناراحتی، برای دریافت آرامش و حمایت می‌تواند به آنها تکیه کند.
برای مثال، وقتی نوزاد سرگرم بازی یا کشف محیط اطرافش است، والدین می‌توانند به او فرصت دهند تا با آرامش به کاوش بپردازد. اما زمانی که خسته، ناراحت یا ترسیده است و به حضور آنها نیاز دارد، نزدیک شدن، در آغوش گرفتن و آرام کردن او می‌تواند به تقویت احساس امنیتش کمک کند.
دلبستگی ایمن زمانی شکل می‌گیرد که کودک در رابطه با والدین خود احساس امنیت و اعتماد کند؛ نه اینکه والدین در تمام لحظات در دسترس او باشند. چنین رابطه‌ای به کودک کمک می‌کند تا هم از حضور و حمایت والدینش آرامش بگیرد و هم به‌تدریج با اطمینان بیشتری محیط اطرافش را کشف کند.