عزتنفس یکی از مهمترین پایههای سلامت روان کودک است؛ احساسی عمیق از ارزشمند بودن، دوستداشتنی بودن و توانمندی. کودکی که خودش را دوست دارد، نه تنها قابلیت روبرو شدن با شکست ها را به دست می آورد، بلکه در آینده بهتر تصمیم میگیرد، روابط سالمتری میسازد و کمتر تحت تأثیر مقایسه قرار میگیرد. خوددوستی یک مهارت یادگرفتنی است و والدین نقش مهمی را در شکلگیری آن دارند.
گردآوری و تدوین : دنیا نهضت – روانشناس کودک و نوجوان
۱. عشق بیقید و شرط را ابراز کنید
کودک باید بداند ارزش او به رفتار و نتیجه کارهایش وابسته نیست. خوددوستی وقتی شکل میگیرد که کودک احساس کند حتی در روزهایی که اشتباه میکند، دوستداشتنی است. به جای گفتن جملاتی مثل: «اگه نمره خوب بگیری، خیلی دوستت دارم.» ، از جملاتی استفاده کنید که عشق بدون شرط را منتقل میکنند: «من همیشه دوستت دارم، چه موفق بشی چه نشی.»
۲. به احساسات کودک احترام بگذارید
کودکی که احساساتش دیده و شنیده میشود، یاد میگیرد خودش را همانطور که هست بپذیرد.
اگر کودک ناراحت است، نگویید: «عیبی نداره، گریه نکن.» به جاش بگویید: «میفهمم ناراحتی. حق داری. بیا با هم حرف بزنیم.». نامگذاری و پذیرش احساسات، به کودک یاد میدهد تجربههایش طبیعی و قابل مدیریتاند؛ نه چیزهایی که باید از خودش پنهان کند.
۳. از مقایسه کردن دوری کنید
مقایسه با خواهر و برادر یا بچههای دیگر، یکی از بزرگترین آسیبها به عزتنفس کودک است.
حتی اگر نیت مثبت باشد، کودک پیام پنهانی میگیرد که «کافی نیست». بهجای مقایسه، روی پیشرفت فردی تمرکز کنید؛ «امروز خیلی بهتر از هفته قبل نقاشی کردی.» ، «میبینم تمرین کردی و تلاش داشتی.» کودک باید با نسخهی دیروز خودش مقایسه شود، نه با دیگران.
۴. تلاش را مهمتر از نتیجه نشان دهید
وقتی ارزش کودک را به نتیجه (مثل نمره، مدال، عملکرد) گره میزنیم، او یاد میگیرد فقط زمانی دوستداشتنی است که «درست عمل کند».این نوع عزتنفس شکننده است. اما وقتی تلاش او دیده میشود، کودک میفهمد ارزشش درونی است. بهجای: «آفرین بهت، نفر اول شدی!» بگویید: «آفرین به تلاش و پشتکارت. مهم اینه که رشد کردی.» این تغییر کوچک در کلام شما ، تأثیر بزرگی بر کودک تان خواهد داشت.
۵. اجازه دهید اشتباه کند
کودکی که اجازه اشتباه کردن دارد و بابت آن تحقیر نمیشود، یاد میگیرد خودش را با تمام نقصها بپذیرد. اگر کودک کاری را خراب کرد، به جای سرزنش مداوم بگویید: «اشتباهها بخشی از یادگیریان. بیا با هم درستش کنیم.» اشتباه، دشمن عزتنفس نیست؛ ترس از اشتباه است که کودک را از دوست داشتن خودش دور میکند.
۶. فضایی برای انتخاب و بیان خود ایجاد کنید
انتخابهای کوچک مثل انتخاب لباس، چیدن میز یا انتخاب رنگ نقاشی، باعث میشود کودک احساس کند کنترل و ارزش دارد. کودکی که اجازه دارد خودش باشد، یاد میگیرد خودش را دوست داشته باشد. حتی اجازه دهید گاهی اشتباه انتخاب کند. همین تجربه، احساس خوشایندی برای کودک میسازد.
۷. خودتان الگوی خوددوستی باشید
کودکان بیش از هر چیز رفتار والدین را تقلید میکنند. اگر کودک ببیند مادر یا پدر دائم از بدنشان، اشتباهاتشان یا تواناییهایشان انتقاد میکنند، یاد نمی گیرد خودش را بپذیرد. جملاتی مثل: «من هیچوقت درست انجام نمیدم» ، «از خودم بدم میاد» به کودک هم منتقل میشود. در عوض، با الگو بودن به او یاد دهید خوددوستی یعنی پذیرش، مهربانی و احترام به خود.
یاد دادن خوددوستی به کودک، یعنی کمک کردن به او برای اینکه خودش را همانطور که هست بپذیرد، ارزش خود را بشناسد، بداند اشتباه کردن بخشی از رشد است و باور کند که دوستداشتنی است.