اگر کودکتان ناخن میجود، احتمالاً از خود میپرسید «چرا این کار را میکند؟ آیا مشکل روانی وجود دارد؟ من به عنوان والد چه واکنشی باید داشته باشم؟»
تدوین و گردآوری : دنیا نهضت – روانشناس کودک و نوجوان
ناخن جویدن یا onychophagia یکی از رفتارهای تکراری شایع در کودکان است و در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از رشد هیجانی و عادتهای کودکانه محسوب میشود.
چرا کودکان ناخن میجوند؟
به خاطر داشته باشید دلایل متعددی میتواند پشت این رفتار باشد
۱. اضطراب و استرس
ناخن جویدن معمولاً پاسخی به اضطراب یا استرس است. کودکان هنوز مهارت کافی برای تنظیم هیجانی ندارند و ناخن جویدن میتواند به نوعی راهکار خودآرامسازی برای کاهش اضطراب باشد.
۲. خستگی یا بیحوصلگی
گاهی کودک ناخن میجود چون مشغولیتی ندارد یا خسته است. مغز او دنبال راهی برای تخلیه انرژی و تمرکز است و ناخن جویدن به صورت ناخودآگاه اتفاق میافتد.
۳. تقلید از دیگران
کودکان رفتار دیگران، مخصوصاً والدین یا همسالان را تقلید میکنند. اگر کودک میبیند فرد دیگری ناخن میجود، احتمالاً همین رفتار را امتحان میکند.
۴. تمرین یا کنجکاوی حسی
ناخن جویدن میتواند کنجکاوی حسی کودک نسبت به بدنش را نشان دهد. کودک در حال کشف بافتها و حسهای مختلف است و ناخن جویدن یک نوع تجربهی حسی محسوب میشود.
واکنش درست والدین چیست؟
۱. پرهیز از سرزنش
فریاد زدن یا سرزنش کودک باعث میشود اضطراب او بیشتر شود و رفتار تقویت منفی شود. بهتر است با آرامش رفتار را مشاهده کنید.
۲. نامگذاری هیجانها
کودک را تشویق کنید احساساتش را بیان کند«میفهمم که الان استرس داری.» این کار به کودک کمک میکند مهارت تنظیم هیجانی خود را تقویت کند.
۳. ارائه جایگزینهای سالم
راهکارهای جایگزین برای کاهش اضطراب یا تخلیه انرژی به جای ناخن جویدن:
- بازیهای حسی مثل خمیر بازی یا توپ استرس
- تمرین نفس عمیق یا تکنیکهای آرامسازی
- نقاشی یا فعالیتهای دستی
۴. محیط امن و پیشبینیپذیر
کودکانی که محیطی با قوانین مشخص، ثبات و حمایت دارند، کمتر به رفتارهای اضطرابی مثل ناخن جویدن متوسل میشوند.
نکات مهم برای کاهش ناخن جویدن
- ناخنها را کوتاه و تمیز نگه دارید تا دسترسی به آن سخت شود.
- در زمانهای مشخص به کودک توجه و محبت ویژه بدهید تا اضطراب کاهش یابد.
- از روشهای جایگزین حسی استفاده کنید مثل توپ استرس، کشهای دست، یا خمیر بازی.
- رفتارهای مثبت کودک را تحسین کنید تا تقویت مثبت اتفاق بیفتد، نه تنبیه.
چه زمانی باید کمک تخصصی گرفت؟
اگر ناخن جویدن کودک شدید و مکرر است، باعث آسیب پوست یا خونریزی میشود، با اضطراب شدید، مشکلات خواب یا مشکلات تحصیلی همراه است در این صورت مشاوره با روانشناس کودک توصیه میشود.
ناخن جویدن در کودکان معمولاً رفتاری طبیعی و پاسخ به اضطراب، بیحوصلگی یا کنجکاوی حسی است. والدین با واکنشهای مناسب، از جمله حفظ آرامش، نامگذاری هیجانها، ارائه جایگزینهای سالم و ایجاد محیط امن و پیشبینیپذیر میتوانند به کودک کمک کنند تا به تدریج این عادت را کاهش دهد. با این روش، کودک یاد میگیرد هیجانات خود را بدون آسیب رساندن به بدنش تنظیم کند و اعتماد به نفس هیجانی بیشتری پیدا کند.