اضطراب بخشی طبیعی از احساسات انسان است و حتی در کودکان هم نقش مهمی در رشد روانی و یادگیری دارد. اما زمانی که این اضطراب بیش از حد شود و مانع زندگی روزمره کودک گردد، باید آن را جدی گرفت. در این بلاگ میخواهیم تفاوت بین اضطراب طبیعی و اضطراب ناسالم در کودکان را بررسی کنیم تا بتوانید بهتر از فرزندتان حمایت کنند.
تدوین و گردآوری : دنیا نهضت – روانشناس کودک و نوجوان
اضطراب طبیعی در کودکان چیست؟
کودکان در مراحل مختلف رشد خود، شکلهای گوناگونی از اضطراب را تجربه میکنند که کاملاً طبیعی است:
- نوزادان ممکن است از چهرههای ناآشنا بترسند.
- کودکان خردسال هنگام جدا شدن از والدین مضطرب میشوند.
- دانشآموزان ممکن است قبل از امتحان یا روز اول مدرسه استرس داشته باشند.
این نوع اضطراب موقتی و متناسب با سن رشد کودک است و معمولاً با آرامش و حمایت والدین کاهش مییابد. اضطراب طبیعی به کودک کمک میکند یاد بگیرد با موقعیتهای جدید کنار بیاید و احساس کنترل بیشتری بر دنیای خود داشته باشد.
اضطراب ناسالم یا اختلال اضطرابی چیست؟
وقتی اضطراب کودک شدید، طولانیمدت یا غیرمنطقی شود و باعث اختلال در فعالیتهای روزمره او گردد، به آن اضطراب ناسالم یا اختلال اضطرابی گفته میشود.
نمونههایی از اضطراب ناسالم عبارتاند از:
- ترس مداوم از جدا شدن از والدین یا رفتن به مدرسه
- نگرانی بیش از حد درباره اتفاقات بد (مانند تصادف یا بیماری)
- پرهیز از موقعیتهای اجتماعی یا بازی با دیگران
این اضطراب دیگر به کودک کمک نمیکند؛ بلکه او را خسته، مضطرب و ناتوان در لذتبردن از زندگی میسازد.
نشانههای اضطراب ناسالم در کودکان
به عنوان والد، اگر هر یک از علائم زیر را به مدت بیش از چند هفته مشاهده کردید، بهتر است با یک روانشناس کودک مشورت کنید:
- ترس یا نگرانی غیرمنطقی و مداوم
- شکایتهای جسمی (دلدرد، سردرد، تهوع بدون علت پزشکی)
- کابوسهای مکرر یا مشکلات خواب
- اجتناب از مدرسه یا جمعهای دوستانه
- وابستگی بیش از حد به والدین
- بیقراری یا تحریکپذیری زیاد
روشهای علمی برای کمک به کودک مضطرب
۱. احساسات او را بپذیرید
به جای گفتن «نترس» بگویید «میدانم ترسیدی، بیا با هم فکر کنیم چه کمکی بهت میکند.»
۲. الگوی آرامش باشید
کودکان رفتار والدین را کپی میکنند. وقتی شما با آرامش با موقعیتها روبهرو شوید، او هم یاد میگیرد.
۳. اضطراب را بیاهمیت ندانید
حتی اگر ترس کودک غیرمنطقی است، برای خودش واقعی است و نیاز به همدلی دارد.
۴. مواجهه تدریجی را تمرین کنید
کودک را بهصورت تدریجی در موقعیتهای اضطرابآور قرار دهید تا اعتمادبهنفسش افزایش یابد.
۵. از متخصص کمک بگیرید
در صورت تداوم علائم، رواندرمانی کودک محور بسیار مؤثر است. گاهی بازیدرمانی نیز به تخلیه هیجانات و کاهش اضطراب کمک میکند.
اضطراب در کودکان همیشه چیز بدی نیست؛ در واقع نشانهای از رشد و یادگیری است. اما اگر این اضطراب از حد طبیعی فراتر برود و مانع زندگی روزمره شود، باید به عنوان اختلال اضطرابی شناخته و درمان شود.
با درک، صبر و همراهی والدین، بیشتر کودکان یاد میگیرند احساس اضطراب را کنترل کنند و با چالشهای زندگی با آرامش بیشتری روبهرو شوند.