ترس بخشی طبیعی از رشد کودک است. اغلب کودکان در دورههایی از زندگیشان از تاریکی، حیوانات، تنهایی، هیولاهای خیالی، صداهای بلند یا جدا شدن از والدین میترسند. این ترسها معمولاً با رشد مغز، افزایش تجربه و یادگیری تنظیم هیجان کاهش پیدا میکنند. اما نحوه برخورد والدین تأثیر بسیار مهمی در شدت و دوام این ترسها دارد.
تدوین و گردآوری : دنیا نهضت – روانشناس کودک و نوجوان
۱. ترس کودک را جدی بگیرید، حتی اگر از نظر شما ساده باشد
اولین و مهمترین اصل این است که احساس کودک را بیاعتبار نکنید. جملاتی مثل: «این که ترس نداره!»، «چقدر بچه شدی!»، «الکیه، ولش کن!» باعث میشود کودک احساس کند فهمیده نشده و حتی بیشتر بترسد. به جای آن بگویید: «میفهمم ترسیدی، بیا با هم دربارهاش حرف بزنیم.» وقتی کودک حس میکند درکش میکنید، راحتتر میتواند درباره ترسش صحبت کند و آرام شود.
۲. به کودک فرصت صحبت درباره ترس بدهید
از او بخواهید ترسش را توصیف کند «چه چیزی باعث میشه بترسی؟»، «بدنت موقع ترس چه حسی داره؟» ، «دوست داری من چطور کمکت کنم؟» نامگذاری احساسات باعث فعال شدن بخش منطقی مغز میشود و شدت هیجان را کاهش میدهد.
۳. مواجهه تدریجی جز کارامدترین راه های کاهش ترس است
مهمترین قانون این است: نه اجبار، نه اجتناب کامل. اجبار باعث افزایش استرس و مقاومت میشود. اجتناب هم ترس را تقویت میکند و تصور کودک از خطرناک بودن موقعیت را تثبیت میکند. روش درست «مواجهه تدریجی و آرام» است. پیشرفت باید آرام و مرحلهبهمرحله باشد.
مثالها:
- ترس از تاریکی: ابتدا با نور کم، سپس چراغخواب ضعیف و به مرور کاهش نور.
- ترس از خوابیدن تنها: ابتدا والد کنار تخت، سپس روی صندلی دورتر، سپس بیرون اتاق.
۴. از ابزارهای خلاقانه برای غلبه بر ترس استفاده کنید
بسته به سن کودک، ابزارهای زیر میتوانند بسیار کمککننده باشند:
- قصهگویی درباره قهرمانی که بر ترسش غلبه میکند
- استفاده از عروسک برای نمایش احساسات
- نقاشی کردن ترس و صحبت درباره آن
- ساختن بازیهایی که کودک نقش فرد شجاع را بازی میکند
این روشها باعث میشوند مغز کودک ترس را در قالبی قابلمدیریت تجربه کند.
۵. مهارتهای آرامسازی را آموزش دهید
ترس یک واکنش طبیعی بدن است: ضربان قلب بالا میرود، تنفس سریع میشود و کودک نمیداند چگونه آن را کنترل کند. آموزش چند مهارت ساده به او کمک میکند:
- نفس عمیق: نفس دم چهارثانیهای و بازدم ششثانیهای
- فشار دادن و رها کردن عضلات
- داشتن شیء آرامبخش مثل عروسک یا پتوی محبوب
- جملات اطمینانبخش: «من امنم، مامان و بابا کنارم هستن.»
این روشها باید در زمان آرامش تمرین شوند، نه فقط هنگام ترس.
۶. واکنش والدین بسیار تأثیرگذار است
کودک از شما یاد میگیرد که با ترس چگونه برخورد کند. اگر والدین بیش از حد نگران، مضطرب یا هیجانزده شوند، کودک نیز ترس را بزرگتر تجربه میکند. اما والدینی که آرام و مطمئن برخورد میکنند، به کودک پیام امنیت میدهند. جملاتی مثل «من اینجام.»، «با هم از پسش برمیایم.» و «بیا با هم امتحان کنیم.» مفیدند.
۷. هر پیروزی کوچک را جشن بگیرید
هر بار که کودک قدم کوچکی به سمت غلبه بر ترس برمیدارد، مثل پنج دقیقه در تاریکی ماندن یا لمس کردن یک حیوان آرام حتماً آن را تشویق کنید. تشویق باید توصیفی باشد، «دیدم شجاعانه امتحان کردی. واقعا بهت افتخار میکنم.» این نوع تشویق اعتمادبهنفس کودک را تقویت میکند.
ترسهای کودکی طبیعی، قابلدرک و بخش مهمی از رشد هستند. اما نحوه برخورد والدین تعیین میکند که این ترسها شدیدتر شوند یا کمکم محو شوند. با درک، مواجهه تدریجی، ابزارهای خلاقانه، آموزش مهارتهای آرامسازی و الگوی آرام بودن، میتوانیم به کودک کمک کنیم شجاعتر، امنتر و آگاهتر شود.